ย้อนกลับไปเมื่อปี 2535 “ปิยะพร ศักดิ์เกษม” นักเขียนนิยายชาวไทยชื่อดัง ซึ่งต่อมาได้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ได้ตีพิมพ์ผลงานนิยายเรื่องใหม่ลงนิตยสารสกุลไทย ก่อนรวมเล่มเป็นหนังสือนิยายวางขายในปีถัดมา เรื่องราวของ “ทราย ศรุตา” หญิงสาวผู้มีโปรไฟล์สูงส่ง จบการศึกษาและมีหน้าที่การงานที่ดีจากต่างประเทศ แต่เธอเลือกกลับมาหาครอบครัวในไทยอีกครั้ง ไม่ใช่แค่มาร่วมฟังพินัยกรรมที่คุณย่าทิ้งไว้ให้เธอ แต่เธอกลับมาที่จะทวงคืนทุกอย่างที่เธอและแม่ของหญิงสาวถูกแย่งไป ด้วยวลีเด็ดว่า “ทรายจะมาทวงทุกอย่างของทรายคืน” นำไปสู่โศกนาฏกรรมในท้ายเรื่อง
ภาพ: Kapook
นี่คือเรื่องย่อของ “ทรายสีเพลิง” นิยายชื่อดังที่ต่อมาถูกสถานีโทรทัศน์ช่อง 3 นำมาผลิตละครโทรทัศน์ถึง 2 ครั้ง ครั้งแรกในปี 2539 นำแสดงโดยหมิว ลลิตา ปัญโญภาส และวิลลี่ แมคอินทอช ซึ่งประสบความสำเร็จสูง ด้วยการยกกองถ่ายไปถ่ายทำถึงโมนาโก และฝีมือการแสดงของพี่หมิว ที่รับบทเป็น “ทราย ศรุตา” นางเอกของเรื่อง จนสามารถคว้า RADIO VOTE SATELLITE และรางวัลโทรทัศน์ทองคำ มาครองสำเร็จ จากนั้นในปี 2557 ทางช่อง 3 กลับมาทำใหม่อีกครั้ง นำแสดงโดยนางเอกแห่งยุคอย่าง ชมพู่ อารยา สมทบด้วยชาคริต แย้มนาม และณัฐวุฒิ สกิดใจ
ท่ามกลางเกมล้างแค้นของนางเอกของเรื่อง สิ่งที่น่าสนใจคือจุดเริ่มต้นของปมความขัดแย้ง มาจาก คุณหญิงย่า เศรษฐินีสูงวัย ย่าแท้ๆของทราย ที่รับดวงตา ผู้เป็นแม่ของนางเอก มารับเลี้ยงในฐานะลูกบุญธรรมกึ่งบริวารคนใช้ตั้งแต่ยังเด็ก ทำให้เธอมีชีวิตที่แตกต่างจาก ศก ลูกชายแท้ๆของเธอที่ได้รับการสนับสนุนจากมารดาที่ดีกว่า ไม่ว่าจะด้วยสายเลือดหรือความเป็น “ลูกชาย” คนเดียวของบ้านก็ตาม
และคุณหญิงย่า กลับเป็นผู้ปลูกฝังแนวคิดชายเป็นใหญ่ให้กับศก ให้วางอำนาจบาทใหญ่เหนือดวงตา จนนำไปสู่การได้เสียกัน และให้กำเนิดทราย ไม่ใช่เพราะความรักของหนุ่มสาว แต่เพื่อให้ดวงตาและทรายเป็นเพียงข้ารับใช้ของศกและคุณหญิงย่าต่อไป จุดแตกหักเริ่มขึ้นเมื่อศกตัดสินใจแต่งงานเสาวนีย์ หญิงสาวที่ทัดเทียมกับศก และให้กำเนิดลูกสาวอีกคนคือ ศร เมื่อเกิดการกระทบกระทั่งกันระหว่างเสาวนีย์กับทราย ประกอบกับการที่ต้องมารับรู้ความจริงที่เจ็บปวดว่าเธอและลูกอยู่ในฐานะล่างสุดของครอบครัว ทำให้ดวงตาพาทรายหนีออกจากบ้านไปในที่สุด
ภาพ: Sanook
ในยุคปัจจุบันที่แนวคิดสตรีนิยมแพร่หลาย และการเรียกร้องความเท่าเทียมระหว่างเพศชายและหญิงดังขึ้นในทุกมุมของสังคม ชีวิตของดวงตากลับถูกกดทับด้วยแนวคิดปิตาธิปไตยมาตั้งแต่เด็ก ให้อยู่ในฐานะที่ต่ำกว่าศก ลูกชายคนเดียวในบ้าน แม้ครอบครัวคุณหญิงย่าจะรับเธอมาเป็นลูกบุญธรรมก็ตาม ซ้ำเธอยังถูกกดทับฐานะในครอบครัวในเรื่องเพศทั้งจากศกและคุณหญิงย่า เช่นเดียวกับเสาวนีย์ ภรรยาคนใหม่ของศก ที่ตอนหลังกลายมาเป็นผู้ที่ต้องดูแลทั้งสามีและคุณหญิงย่าเพียงฝ่ายเดียว
ภาวะปิตาธิปไตยในครอบครัวชาวไทย ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากตะวันตกในสมัยวิคตอเรียน กำหนดหน้าที่สมาชิกในครอบครัวด้วยเพศสภา โดยสามีเพศชายจะมีฐานะใหญ่สุดในบ้าน ขณะที่ภรรยาเพศหญิง มีหน้าที่ทำงานบ้าน รับใช้สามี ลูกและคนชรา เมื่อฝ่ายชายใช้อำนาจครอบงันที่มาเกินไป นำไปสู่ปัญหาที่ตามมา ไม่ว่าจะเป็นความรุนแรงในบ้าน ไปจนถึงการล่วงละเมิดทางเพศ เป็นต้น ซึ่งสะท้อนความไม่เสมอภาคระหว่างเพศภายในครอบครัว สถาบันสังคมพื้นฐานที่สำคญที่สุด และน่าเศร้าคือ คุณหญิงย่าซึ่งเป็นเพศหญิงเหมือนกัน แต่กลับผลิตซ้ำแนวคิดชายเป็นใหญ่ในครอบครัวเสียเอง ให้ท้ายลูกชายเธอขึ้นมามีอำนาจบาทใหญ่เหนือทุกคนในครอบครัว แทนที่จะเข้าใจผู้หญิงด้วยกัน ไม่ว่าจะทั้งลูกสะใภ้และหลานสาวของเธอ
ภาพ: Sanook
ปมขัดแย้งที่เกิดขึ้น สร้างแผลในใจให้แก่ทุกคนในครอบครัว โดยเฉพาะทราย จนนำไปสู่เรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้นในนิยายและละคร หากดวงตา เสาวนีย์คือเหยื่อที่ถูกกดทับจากแนวคิดชายเป็นใหญ่ในครอบครัว ทราย ก็เป็นภาพแทนของผู้หญิงยุคใหม่ในช่วงทศวรรษ 1990 ที่กระแสสตรีนิยมคลื่นลูกที่สองถาโถมมา จากหนังสือ The Second Sex ที่ว่าด้วยคนเราไม่ได้เป็นกุลสตรีตั้งแต่เกิด แต่ถูกบ่มเพาะมาทีหลัง จนนำมาสู่ขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อยุติการกีดกันและกดขี่ทางเพศ แม้จะมีบาดแผลในวัยเด็กจากครอบครัว แต่ด้วยการศึกษาและการเติบโตในหน้าที่การงานในโลกตะวันตก เป็นไปได้ว่าเธอเองได้เรียนรู้อะไรหลายอย่าง จนทำให้ทรายเลือกที่จะเป็นหญิงสาวที่ไม่ยอมถูกกดขี่อีกต่อไป
ทรายสีเพิง จึงเป็นนิยายที่ตีแผ่ปัญหาในครอบครัวไทย ที่มีการกดขี่ทางเพศ จนนำไปสู่ปัญหาความขัดแย้งในภายหลัง แม้จะลงเอยด้วยโศกนาฏกรรม แต่ก็สร้างบทเรียนให้กับทุกฝ่ายถึงปมขัดแย้งในครอบครัวอาจบานปลายขึ้นมาเป็นปัญหาใหญ่โตได้ หากไม่แก้ไขก่อนสายเกินไป
อ้างอิง
- https://entertainment.trueid.net/detail/7RXV7bmxEagK
- https://praphansarn.com/home/detail_author_th/72
- https://www.mebmarket.com/ebook-250844-ทรายสีเพลิง
- https://drama.kapook.com/view55617.html
- https://ch3plus.com/drama/1644
- https://www.sanook.com/women/29137/
- https://so02.tci-thaijo.org/index.php/bruj/article/view/75658/60928
- https://www.bbc.com/thai/international-53153218
- https://dvlearning.tijthailand.org/course/10/31/233
Contributors
นักเขียนและกราฟิกดีไซน์ จบจากร่มแดนช้าง ที่คลุกคลีกับสังคม การเมือง ศิลปะ วัฒนธรรมเชียงใหม่มาหลายปี รักในเสียงดนตรี ภาพยนตร์ ซีรีส์ และแอนิเมชั่น
