สาปเมือง: เพราะสาวเหนือไม่ใช่สาวเครือฟ้า เมื่อมายาคติที่ถูกผลิตซ้ำหลายทศวรรษ กำลังถูกรื้อทิ้งด้วยความ “ไปเรื่อย” ของคนเมือง

18 พฤษภาคม 2569

ในยุคหนึ่งที่ละครทีวี ภาพยนตร์ดราม่าเกี่ยวกับ “สาวเหนือ” ฮิตไปทั่วบ้านทั่วเมือง มีการผลิตซ้ำหลายครั้ง คนดูก็ชื่นชอบถึงขั้นแห่มาตามรอยตำนานรักกันประหนึ่งทัวร์ไทยแห่เที่ยวเกาหลีตามรอยซีรีส์ ทำเอา “ฟางคำ” (นำแสดงโดย น้ำตาล พิจักขณา นางเอกนักแสดงชื่อดัง) ผีสาวล้านนาสุดโก๊ะ ผู้ห่างไกลจาก “สาวเหนือ” ในอุดมคติ อิจฉาตาร้อน อยากจะสร้างตำนานรักของตัวเองให้โด่งดังบ้าง จนกลายเป็นจุดเริ่มต้นภารกิจปั้น “ผีสาวโนเนม” ให้กลายเป็น “อินฟลูเอนเซอร์ผี” แบบฉีกขนบธรรมเนียม

นี่คือเรื่องราวของ “สาปเมือง” ภาพยนตร์ตลกสยองขวัญเรื่องล่าสุดโดย ค็อป อนวรรษ พรมแจ้ ซึ่งเคยกำกับภาพยนตร์เรื่อง “ส้มป่อย” และให้กำเนิดจักรวาล “จั๋นเป็งสตอรี่” การ์ตูนตลกสไตล์ล้านนาบนเฟซบุ๊ก

ซึ่งรอบนี้หยิบเอา “ตำนานสาวเหนือ” ที่มักจะวนเวียนเกี่ยวกับดราม่า โศกนาฏกรรมความรักมากว่าศตวรรษมาทำ แต่คราวนี้ไม่ได้ผลิตซ้ำอย่างในอดีต แต่ถูกนำมา “รื้อโครงสร้างใหม่” ผ่านสายตา “คนเมือง” (ชื่อเรียกตัวเองของคนเหนือหรือคนล้านนา) อย่างตลกโปกฮา

เมื่อถอดมายาคติ “สาวเหนือ” บน “สื่อหลัก” ออกมา จะพบว่าจุดเริ่มต้นมายาคติดังกล่าวมาจาก “สาวเครือฟ้า” ละครร้องที่ประพันธ์โดยกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ (พระองค์เจ้าวรวรรณากร) เมื่อปี พ.ศ. 2452 ซึ่งดัดแปลงมาจากโอเปร่าชื่อดังอย่าง “มาดามบัตเตอร์ฟลาย” ผลงานของ จาโกโม ปุชชีนี คีตกวีชาวอิตาลี

จากโศกนาฏกรรมความรักระหว่าง “โจโจ้ซัง” เกอิชาสาว กับนายเรือเอก “พิงเคอร์ตัน” ทหารหนุ่มชาวอเมริกัน ที่มีฉากหลังเป็นแดนอาทิตย์อุทัย สู่เรื่องราวของ “สาวเครือฟ้า” สาวล้านนาผู้อ่อนหวาน กับ “ร้อยตรีพร้อม” นายทหารหนุ่มจากกรุงเทพ ที่ลงเอยไปสู่จุดจบที่น่าเศร้าสะเทือนใจ

แม้จะเป็นความพยายามของนักเขียนชาวไทยในการหยิบเอาบทประพันธ์ตะวันตกมาดัดแปลง แต่ในอีกแง่มุม ก็แฝงไปด้วยทัศนคติทางสังคมและการเมืองไม่น้อย ขณะที่ “มาดามบัตเตอร์ฟลาย” ถูกวิจารณ์ว่าประพันธ์ขึ้นภายใต้แนวคิด “ลัทธิบูรพาคดีนิยม” ที่ชาวตะวันตกมองชาวตะวันออกอ่อนแอ ล้าหลัง ในยุคล่าอาณานิคม ผ่านการออกแบบตัวละครให้ “โจโจ้ซัง” นางเอกสาวชาวญี่ปุ่นเป็นผู้พ่ายแพ้ต่อโศกนาฏกรรม

ฟาก “สาวเครือฟ้า” เอง ซึ่งประพันธ์ขึ้นในช่วงที่ชนชั้นนำผนวกรวมหัวเมืองล้านนาเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสยามประเทศ การผลิตซ้ำแนวคิดดังกล่าวท่ามกลางการล่าอาณานิคมภายในของชนชั้นนำ นางเอกผู้เป็นสาวเหนือที่อ่อนวาน เป็นภาพแทนของอดีตรัฐจารีตล้านนาที่ต้องอ้างอิงอำนาจรัฐรวมศูนย์ของเมืองหลวง

สิ่งที่เกิดขึ้น นำมาสู่มายาคติที่ว่า “สาวเหนือ” ต้องเรียบร้อย อ่อนหวาน มั่นคงในรัก อ่อนยอมต่อชายหนุ่มเสมอไป เปรียบดั่งเพลง “ล่องแม่ปิง” และสารพัดนิยาย ละคร และหนังต่างที่ถูกผลิตออกมาหลายเรื่องตลอดร้อยปีทีผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นสาวเครือฟ้า วังบัวบาน แหวนทองเหลือง แว่วเสียงซึง เมื่อดอกรักบาน แม่อายสะอื้น รอยไหม ศิลามณี บ่วง สาปดอกสร้อย กำไลมาศ เป็นต้น

แม้จะประสบความสำเร็จมากแค่ไหน แต่มายาคติดังกล่าว “ไม่ใช่” ภาพแทนที่เป็นจริงของสาวเหนือ และนำไปสู่การเข้าใจผิดทางวัฒนธรรมและสังคมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การปรากฏตัวของ “ฟางคำ” จึงเป็นการท้าทายมายาคติดังกล่าว จากความคิดสร้างสรรค์ของคนในพื้นที่เอง ผีสาวที่พยายามสร้างตำนานของตัวเอง หลังจากลองผิดลองถูกเพื่อตามรอยมายาคติดั้งเดิม สุดท้ายเธอกับคนรักก็สร้างตำนานใหม่ในแบบฉบับตัวเอง แบบที่ไม่ต้องเดินตามรอยภาพจำเก่าๆ

นอกเหนือจาก “ฟางคำ” แล้ว การปรากฏตัวของเหล่าบรรดาอินฟลูเอนเซอร์ชื่อดังของภาคเหนือในหนัง ที่พาเหรดกันมาโชว์ “ความไปเรื่อย” ของคนเมืองแข่งกับนางเอกหลักของเรื่อง ยิ่งรื้อทิ้งโครงสร้างมายาคติดังกล่าวออกไป ไม่ว่าจะเป็นการ “เล่าขวัญ” “ลักแกง” ในบ้านศพ หรืองานศพของเพื่อนบ้าน

ด้วยความไปเรื่อยของคนเหนือหรือคนเมืองเฮา ซึ่งเป็นวิถีชีวิตที่เป้นจริงของคนท้องถิ่น ไม่ใช่มายาคติที่ถูกคนนอกพื้นที่ผลิตซ้ำแปะป้ายใส่มาตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา สาวเหนือจึงไม่ใช่สาวเครือฟ้า แบบที่ชายหนุ่มจากต่างภาคฝันหา เพราะพวกเธอเลือกที่จะใช้ชีวิตในแบบตัวของตัวเอง ไม่ว่าชีวิตที่เลือกเดิน จะสวยงามอ่อนช้อยประหนึ่งท้าฟ้อนรำแบบล้านนา หรือจะสนุกสนานแบบไม่แคร์สื่อแบบฟ้อนแง้น ช่างซอตามงานปอย

ภาพ: Major Group on Youtube

อ้างอิง

https://www.dailynews.co.th/news/5813564/
https://entertainment.trueid.net/synopsis/Vpd7aQbo6k4E
https://www.majorcineplex.com/movie/sarb-mueng/
https://www.facebook.com/cophouse
https://thestandard.co/taibaan-studio-possessed-trailer/
https://www.dailynews.co.th/news/5834579/
https://www.matichon.co.th/weekly/history-culture/article_14257
https://www.youtube.com/watch?v=4enFIg9yVf8
https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/31/iid/487839
https://www.silpa-mag.com/culture/article_158825
https://so07.tci-thaijo.org/index.php/IJSASR/article/view/8220
https://www.facebook.com/GROUNDCONTROLTH/posts/หยาบช้า-ล้าหลัง-ป่าเถื่อนorientalism-สายตาของเจ้าอาณานิคม-เชื่อว่าหนึ่งในคำที่เร/308791374097577/